ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੈਲੀ

 

(29 ਜਨਵਰੀ, ਮੌਂਟਰੀਅਲ) ਅੱਜ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਰਬਾਰ, ਲਾਸਾਲ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੈਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੈਨੇਡਾ ਵਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਜਮਹੂਰੀ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਡ ’ਚ ਇਹ ਰੈਲੀ ‘ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਨੌਜਵਾਨ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ’ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੰਗਠਨ ਵੱਲੋਂ ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਹਰਲੀਨ ਕੌਰ, ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ, ਦੀਪਾਕਸ਼ੀ, ਵਰੁਣ ਖੰਨਾ, ਪਰਮ ਢਿੱਲੋਂ, ਅਮਿਤੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ, ਖੁਸ਼ਪਾਲ ਗਰੇਵਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾ ਆਦਿ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ’ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਜ ਐਮ-ਕਾਲਜ, ਸੀਡੀਈ ਅਤੇ ਸੀਸੀਐਸਕਿਊ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਰੁੱਕ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਘਰ ਬੈਠੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਟੱਡੀ ਪਰਮਿਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਜਲਦ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਗਭੱਗ 30% ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 70% ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੱਗਭੱਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਾਲਜ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹਨਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਲਾਈਸੰਸ ਰੱਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾ ਦੁਆਰਾ ਭਰੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਵੀ ਅਜਾਈਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਗਾਊਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਾਲਰ ਫੀਸ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ਾ ਰੱਦ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਫੀਸ ਰੀਫੰਡ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀਸਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ਾ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫੀਸ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨਨ ਹੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੀਸ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ। 

ਆਈਆਰਸੀਸੀ (IRCC) ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾ ਜਰੂਰਤਾਂ (eligible requirements) ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਗਭੱਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਅਪਰੂਵਲ ਇਨ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ’ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਸਨ। ਪਰੰਤੂ ਹੁਣ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਈਆਰਸੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ਾ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਪਰ ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਟਰੈਵਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੀਜ਼ਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੈਨੈਡਾ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੰਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਰਥੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫੀਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਲਜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਗਹਿਰੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ’ਚ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਰਕਾਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਮਸਲੇ ਵਿੱਚ ਫੌਰੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸਰਮਾਇਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਪੜਾ੍ਹਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਹੌਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀਜ਼ਾ ਰੱਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਫੀਸ ਵਾਪਸੀ, ਬੰਦ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਉਣ, ਸੀਏਕਿਊ ਅਤੇ ਸਟੱਡੀ ਪਰਮਿਟ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਿਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰੈਜ਼ੂਏਟ ਕਰਨ, ਸਟੱਡੀ ਵੀਜ਼ਾ ਹਾਸਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਟਰੈਵਲ ਕਰਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਫੀਸਾਂ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਲਾਸਾਂ ਲੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀਜ਼ਾ ਤੇ ਕਲਾਸਾਂ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਫੈਸਲਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਏਜੰਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਆਦਿ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਗੇ। 

ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਰੈਲੀ ਉਪਰੰਤ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਦੂਤ, ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਐਮਪੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਗ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਰੈਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋਣਗੇ। ਜੱਥੇਬੰਦੀ ਵੱਲੋਂ 3 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰ ਮਾਰਚ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਰਬਾਰ, ਲਸਾਲ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ। 

ਜਾਰੀ ਕਰਤਾ : ਵਰੁਣ ਖੰਨਾ +1 (514) 546-8202 , ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ : +1 (647) 804-2419,  ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ‘ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਨੌਜਵਾਨ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ’

ਮੌਤ ਦੀ ਸਰਦਲ ’ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ

ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਤੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦੇ ਬਾਕਸਿੰਗ ਸਟੇਡੀਅਮ ’ਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਮਰਥਕ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਸੱਜ ਪਿਛਾਖੜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਦੀ ‘ਸਮਾਜਵਾਦੀ’ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮਰੱਥਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ‘ਸਮਾਜਵਾਦੀ’ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਵੀ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਬਲੋ ਨੈਰੂਦਾ ਦੀ ਵੀ ਭੇਤਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸਮਰਥਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ-ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਟੈਂਕ ਦਨਦਨਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਕਟਰ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਬੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਣੀ ਜਾਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ’ਚ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਅਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਇਆ। ਵਿਕਟਰ ਆਪਣੀ ਗਿਟਾਰ ਨਾਲ ‘ਅਵਾਮੀ ਏਕਤਾ’ ਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣਾਉਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਕਟਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਸਹਿਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਥਿਰਕਣ ਲਾ ਦਿੰਦਾ।

ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ 1969 ਵਿਚ ਹੇਲਿੰਸਕੀ ਵਿਖੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸਮੇਂ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਕਟਰ ਗਿਟਾਰ ’ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਕਰਕੇ ਕੈਂਪ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਦਾ ਇਹ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਗਏ 60 ਤਸੀਹਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕੈਂਪ ਕਮਾਂਡਰ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ’ਚੋਂ ਛਾਂਟ ਕੇ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਐਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਦੀ ਅਤੇ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਬੀੜੀ ਖੜ੍ਹੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਵਜਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫ਼ੌਜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧੂਹ ਕੇ ਇਕ ਮੇਜ਼ ਕੋਲ ਲੈ ਗਏ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਹਥੌੜੇ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੇ ਬੱਟਾਂ ਨਾਲ ਭੰਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਵਿਕਟਰ ਦੀਆਂ ਭੰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਉਂਗਲਾਂ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਕੈਂਪ ਕਮਾਂਡਰ ਗੁੱਸੇ ’ਚ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਿਆਂ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ: ‘‘ਗਾ, ਹੁਣ ਗਾ, ... ... , ਗਾ ਹੁਣ...।’’ ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲੱਥ-ਪੱਥ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਵਿਕਟਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖ਼ੌਫ਼, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਰਲਵੇਂ-ਮਿਲਵੇਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਨਾਟਾ ਛਾ ਗਿਆ। ਅਚਾਨਕ! ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਵਿਕਟਰ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਰਕ ਕੇ ਨੇੜਲੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਆਪਣਾ ਤਾਣ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਠੀਕ ਐ ਸਾਥੀ, ਚਲੋ ਕਮਾਂਡਰ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦੇਈਏ।’’ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪੀੜ ਸਹਿੰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਤਣੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਮੂਹਰੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਕਟਰ ਨੇ ‘ਅਵਾਮੀ ਏਕਤਾ’ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਉਨੀਂਦਰੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮੇ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਭੰਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀਂ ਅੰਗ ਵਿਕਟਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਥਿਰਕਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਗਰਮ ਲਹੂ ਦੀ ਸਰਗਮ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸੁਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਏ ਹੇਠ ਘਿਰਿਆ ਪੂਰਾ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਪਲਾਂ-ਛਿਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੰਨਾਟਾ ਹੇਕ ਬਣ ਕੇ ਅੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਗਿਆ। ਪਲਾਂ-ਛਿਣਾਂ ’ਚ ਵਿਕਟਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਖੇਡ ਹੀ ਪਲਟ ਦਿੱਤੀ। ਗੀਤ ਆਪਣੇ ਸਿਖ਼ਰ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਵਿਕਟਰ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਚੁਤਾਲੀ ਬਾਰੂਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਤਮਗ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਸਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅੱਗੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੌਨ ਜਾਰਾ।

ਅਠਾਈ ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਾਂਤਿਆਗੋ ਵਿਚ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਮਾਂਦਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਵੱਲ ਲਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਮਾਤਾ ਪਿਆਨੋ ਅਤੇ ਗਿਟਾਰ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਗਿਟਾਰ, ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਉਚਾਟ ਹੋ ਕੇ ਵਿਕਟਰ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1950 ਵਿਚ ਉਹ ‘ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਗੀਤ’ ਨਾਮੀ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੰਗੀਤ ਮੰਡਲੀ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਹਾਜ਼ ’ਤੇ ਮੁਸ਼ਤੈਦ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਬਲੋ ਨੈਰੂਦਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ। ਵਿਕਟਰ ਨੇ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਕਾਰਲੋਸ ਪੋਇਬਲਾ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ‘ਸਦਾ ਲਈ ਕਮਾਂਡਰ’ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ। 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਿਕਟਰ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਲਾਤੀਨੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ (1959) ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਦੂਸਰਾ 1964 ਦੀਆਂ ਦੇਸ਼ਵਿਆਪੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਏਦੂਆਰਦੋ ਫਰਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਡੈਮੋਕਰੇਟ ਪਾਰਟੀ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਏਦੂਆਰਦੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਹੱਥਠੋਕਾ ਅਤੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇਇੰਤਹਾ ਜਬਰ ਢਾਹਿਆ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਏਦੂਆਰਦੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਆਪਕ ਜਨਤਕ ਰੋਹ ਸੀ। ਇਸ ਜਨਤਕ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਆਗੂ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਨੇ ਸੱਤਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਬਦਲਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੇ 1970 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਲੋਕ ਲਾਮਬੰਦੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ-ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਪਾਸੇ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿਚ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਤੀਨੀ ਰੈਡੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਲਹਿਰ ਲਾਮਬੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਚਿੱਲੀ ਦੀ ‘ਸਮਾਜਵਾਦੀ’ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਨਤਕ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰਾਹ ਚੱਲਦਿਆਂ 1970 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੈਂਦੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਦਾ ਕੌਮੀਕਰਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ। ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਾਰੇਦਾਰੀ ਸੀ, ਦੇ ਕੌਮੀਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਨਿਕਸਨ ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਫ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੀਆਂ ਲੇਅਲੈਂਡ, ਯੂਨੀਲੀਵਰ, ਅੰਤੋਫਗਾਸਤਾ ਆਦਿ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੀ। ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਮੰਡੀ ਉੱਤੇ ਬਣੀ ਇਜ਼ਾਰੇਦਾਰੀ ਲਈ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਖ਼ਤਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਅਗਸਤੋ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਨੂੰ ਮੋਹਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਫ਼ੌਜੀ ਰਾਜਪਲਟਾ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਰਾਜਪਲਟੇ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਹੱਥ ਸੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਐਮ ਜੀ-1300 ਜਹਾਜ਼ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਭੇਜ ਕੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਵੱਲੋਂ 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੇਤਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੇ-ਬਾਜ਼ਾਰ ਫ਼ੌਜੀ ਬੂਟਾਂ ਹੇਠ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਗਲੀਆਂ-ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਲੀ ਜਲਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿਚ ‘ਨੈਤਿਕਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ’ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।

ਗਿਆਰਾਂ ਸਤੰਬਰ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਘਰੋਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਿਨ ‘ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆੱਫ ਸਾਂਤਿਆਗੋ’ ਵਿਚ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਨੇ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਦੇ ਘਰ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੋਨ ਜਾਰਾ ਨੇ ਫੋਨ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਰਾ ਜੋੜੇ ਦਾ ਘਰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਾਊਸ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਸੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਕੋਈ ਉੱਘ-ਸੁੱਘ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਵਿਕਟਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਿਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਟੰਗੀ ਗਈ ਸੀ ਉਸ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅੱਜ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉੱਕਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2004 ਵਿਚ ਇਸ ਸਟੇਡੀਅਮ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜੌਨ ਜਾਰਾ ‘ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ’ ਨਾਂ ਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੌਨ ਨੇ 2013 ’ਚ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਹਕੂਮਤ ਵੇਲੇ ਰਹੇ ਉੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੇਦਰੋ ਪਾਬਲੋ ਬਾਰੀਐਂਤੋ (ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰਿਡਾ ’ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ) ਅਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ, ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕੀਤਾ। 2018 ਵਿਚ ਫਲੋਰਿਡਾ ਸੈਸ਼ਨ ਕੋਰਟ ਨੇ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅੱਠ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਨੂੰ 18 ਸਾਲ (15 ਸਾਲ ਕਤਲ ਕੇਸ ਅਤੇ 3 ਸਾਲ ਅਗਵਾ ਕੇਸ ਵਿਚ) ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮਾਂ ਤਹਿਤ ਵਿਕਟਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ 28 ਲੱਖ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਲਾਤੀਨੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਤਾਨਸ਼ਾਹ ਹਕੂਮਤਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਅਤੇ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਕਲਾਕਾਰ ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਸ਼ਹਾਦਤ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

- ਮਨਦੀਪ

ਸੰਪਰਕ: +438-924-2052 (ਵੱਟਸਐਪ)

ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਵਿਕਤੋਰ ਹਾਰਾ ਹੈ। ‘ਹ’ ਅੱਖਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਵੀ ‘ਹ’ ਤੇ ‘ਖ’ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਉਚਾਰਨ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਐਲਾਨਨਾਮਾ

ਇੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ

ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਹਾਂ

ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੰਨੇ ਕਿਵੇਂ ਹਾਂ?

ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ?

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ

ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਵਾਲੇ

ਕਾਰਖਾਨੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ

ਕਿੰਨੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੈ ਦੱਬੀ

ਭੁੱਖ, ਠੰਢ, ਦਹਿਸ਼ਤ, ਦੁੱਖ

ਨੈਤਿਕ ਦਬਾਅ, ਅਤਿਵਾਦ ਅਤੇ ਪਾਗਲਪਣ ਹੇਠ?

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਛੇ

ਅੰਬਰ ਦੇ ਤਾਰੇ ਹੋ ਗਏ

ਇਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ,

ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ

ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ

ਕਿ ਯਕੀਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ

ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਦੂਜੇ ਚਾਰ ਵੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਇਕ ਨੇ ਖਲਾਅ ਵਿਚ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਈ

ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਕੰਧ ਨਾਲ ਪਟਕਾਇਆ

ਸਭ ਮੌਤ ਦਾ ਨੰਗਾ ਨਾਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ

ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿੰਨਾ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਚਾਕੂ ਵਰਗੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਹਿੰਦਾ ਲਹੂ ਤਗ਼ਮਾ ਹੈ

ਤੇ ਕਤਲ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ

ਹੇ ਰੱਬਾ! ਕੀ ਇਹ ਹੈ ਤੇਰੀ ਰਚਨਾ?

ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਤੂੰ

ਸੱਤ ਦਿਨ ਘੋਰ ਮੁਸ਼ੱਕਤ?

ਇਸ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਅੰਦਰ

ਕੇਵਲ ਹਿੰਦਸੇ ਹੀ ਹਨ ਕੈਦ

ਜੋ ਵਿਗਸਦੇ ਨਹੀਂ

ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰਾ ਈਮਾਨ ਜਾਗਦਾ ਹੈ

ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ

ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਧੜਕਦਾ

ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ

ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਆਪਣੇ ਦਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਪੂਰੀ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ

ਜਾਣ ਦਿਓ ਮੈਕਸਿਕੋ, ਕਿਊਬਾ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ

ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰੋ

ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥ

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ

ਕਿੰਨੇ ਹਾਂ ਭਲਾ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ?

ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ, ਸਾਡੇ ਸਾਥੀ ਦਾ ਲਹੂ

ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰੇਗਾ

ਬੰਬਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤ ਨਾਲ

ਤੇ ਇਹ ਹੈ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਵਾਰ

ਗਾਉਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਦਹਿਸ਼ਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਦਹਿਸ਼ਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਨੇ ਵੱਡੇ

ਤੇ ਐਨੇ ਸਾਰੇ ਅਨੰਤ ਪਲਾਂ ਵਿਚ ਦੇਖਣਾ

ਜਿਸ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਹਨ

ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇਗਾ

ਜੋ ਮੈਂ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖਿਆ

ਮੈਂ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ

ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹ ਇਕ ਲਹਿਰ ਨੂੰ

ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਸਟੇਡੀਅਮ

ਸਤੰਬਰ 1973

* * *

ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਗੀਤ

ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਉੱਠਦਾ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹਾਂ

ਸਭ ਕਿਸ ਲਈ?

ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਮੈਂ ਖਾਣ ਖੋਦਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਮੈਂ ਖਾਣਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਾਂ

ਮੈਂ ਹੀ ਖੋਦਾਂ ਹਿੱਕ ਇਸਦੀ

ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਵਾਂ

ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਵਾਂ

ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਮਾਲਕ ਲਈ

ਦੁੱਖ-ਦਰਦਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਮੈਂ ਖਾਣ ਖੋਦਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਦੇਖੋ

ਸੁਣੋ

ਸੋਚੋ

ਤੇ ਚੀਕੋ

ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ

ਸਭ ਅੱਛਾ ਹੈ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਮੈਂ ਖਾਣ ਖੋਦਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ

ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰ

ਮੈਂ ਹਾਂ ਇਕ ਇਨਸਾਨ

ਚੀ ਦਾ ਗੀਤ

ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਣਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਢੋਲਕ ਨਾਲ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੀਲਾ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ

ਕਮਾਂਡਰ ਚੀ ਗੁਵੇਰਾ ਨੂੰ

ਜੰਗਲਾਂ, ਪੈਂਮਸ*, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ’ਚ

ਮਾਤਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਰ ਦੀ ਮੌਤ

ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ

ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ

ਹਰ ਦਿਨ

ਉਹ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਾਗਦੇ ਹਨ

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ

ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ, ਹੱਤਿਆਰੇ

ਠੱਗ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ

ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਖਾਣ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਕਿੰਨੇ ਮਾੜੇ ਹਨ

ਦੁੱਖ, ਬਿਪਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ

ਬੋਲੀਵਰ** ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦਰਸਾਵੇ ਹਨ

ਅਤੇ ਗੁਵੇਰਾ ਇਸ ’ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ

ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਤੋਂ

ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ

ਉਸ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਨੂੰ ਗੌਰਵ ਦਿਵਾਇਆ

ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕ ਦਾ

ਬੋਲੀਵੀਆ ਵੀ ਰੋਇਆ

ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ

ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਨੂੰ

ਲਾ ਹਿਗੂਰਾ*** ਦਾ ਸੰਤ ਆਖਦੇ ਸਨ

ਜੰਗਲਾਂ, ਪੈਂਮਸ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ

ਮਾਤਭੂਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕੱਦਰ ਦੀ ਮੌਤ

* ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ

** Simon Bolivar ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ

*** ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਿੱਥੇ ਚੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ

* * *

ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਪੁਕਾਰ

ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖੋ

ਜਿੱਥੋਂ ਹਵਾ, ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਤੂੰ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ਮੋੜਦਾਂ

ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦਾ ਬੀਜ ਬੋਇਆ

ਉੱਠ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲ

ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਜਾਵਾਂਗੇ ਲਹੂ ਦੇ ਇਕੋ ਕਤਰੇ ’ਚ

ਅੱਜ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ

ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ

ਜੋ ਸਾਡੇ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਗ਼ਰੀਬੀ ਵਿਚ

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਨਿਆਂਸ਼ੀਲ ਰਾਜ ਲਿਆਓ

ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵੀ

ਹਵਾ ਵਾਂਗ

ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲ

ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼

ਮੇਰੀ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ

ਤੁਸੀਂ ਜਲਦ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਵੋਗੇ, ਅਖ਼ੀਰ

ਇੱਥੇ ਧਰਤ ਤੇ

ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦਿਓ

ਲੜਨ ਲਈ

ਹਵਾ ਵਾਂਗ

ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲ

ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼

ਮੇਰੀ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਗੋਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ

ਉੱਠ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲ

ਆਮੀਨ!

* * *

ਆਓ ਮਾਣੀਏ ਬਹਾਰਾਂ

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਓ ਜ਼ਰਾ

ਓ ਮੇਰੇ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਭਰਾ

ਵੇਖੋ ਇਹ ਜੋ ਧਰਤ ਸੁਨਹਿਰੀ

ਇਹ ਹੈ ਸਾਡੀ,

ਇਹਨੂੰ ਲੁੱਟਦੇ ਨੇ ਵੈਰੀ

ਜਦ ਮੈਂ ਬਾਤ ਤੋਰਦਾਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ

ਉਹ ਛਾਂ ਕਰਦੇ ਸੰਗੀਨਾਂ ਦੀ

ਧਰਤ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹੱਥ ਅਸਾਡੇ ਨੇ

ਡਾਢੇ ਜੋ ਦੇਣ ਭੀਖ ਵਾਂਗਰਾ

ਉਹ ਤਾਂ ਹੱਕ ਹੀ ਅਸਾਡੇ ਨੇ

ਆਓ ਆਪਾਂ ਮਾਣੀਏ ਬਹਾਰਾਂ

ਇਹ ਧਰਤ ਅਸਾਡੀ

ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਹਾਂ ਯਾਰਾ

ਮੈਂ ਜਦ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ

ਹੌਲ ਪੈਂਦੇ ਨੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਦੇ

ਆਓ ਆਪਾਂ ਮਾਣੀਏ ਬਹਾਰਾਂ

ਇਹ ਧਰਤ ਅਸਾਡੀ

ਅਸੀਂ ਇਸਦੇ ਹਾਂ ਯਾਰਾ

ਹਲ

ਹੱਥੀ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਟਿਕਾ ਕੇ

ਹਲ ਦੀ ਚੌਅ ਨਾਲ ਧਰਤ ਦਾ ਸੀਨਾ ਚੀਰਦੇ ਨੂੰ

ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ

ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਥੱਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹਾਂ

ਤਿੱਤਲੀਆਂ ਉੱਡਦੀਆਂ ਅਤੇ

ਟਿੱਡੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ

ਮੇਰਾ ਪਿੰਡਾ

ਤਿੱਖੜ ਦੁਪਹਿਰ ਵਿਚ ਤਪਦਾ ਹੈ

ਮੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ

ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ

ਜਿਉਂ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ

ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ’ਤੇ ਲੀਕਾਂ

ਹਲ ਨਾਲ

ਬੇਰੋਕ

ਮੈਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਅੰਬਰ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ

ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ

ਖ਼ਬਰੇ ਕਿਤੇ ਉੱਡ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ

ਅਮਨ ਦੀ ਘੁੱਗੀ

ਸ਼ਾਮ ਢਲਦੇ ਹੀ ਜਦ ਮੈਂ ਪਰਤ ਆਵਾਂਗਾ

ਤਾਰਿਆਂ ਲੱਦਿਆ ਅੰਬਰ ਚਮਕ ਉੱਠੇਗਾ

ਮੈਂ ਕਦੇ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ

ਖ਼ਬਰੇ ਕਿਤੇ ਉੱਡ ਹੀ ਨਾ ਜਾਵੇ

ਪਿਆਰ ਦੀ ਘੁੱਗੀ

ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੇ ਇਰਾਦੇ

ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਸਭ ਕੁਝ

ਤੇ ਬਦਲੇਗਾ ਭਵਿੱਖ ਲਾਜ਼ਮ

ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਦੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਤਰਜਮਾ: ਮਨਦੀਪ1. https://www.punjabitribuneonline.com/news/features/victor-zara-sings-the-song-of-death-1265122.https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/declaration-126514

ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦਾ ਮੁੜ ਉਭਾਰ

ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਲਕ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ 1970 ਵਿਚ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 28ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਨਰਲ ਅਗੁਸਤੋ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਨੇ ਫੌਜੀ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦੌਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। 1973 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ 17 ਸਾਲ ਫੌਜੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਰਾਜ ਰਿਹਾ। 1990 ਵਿਚ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਹੋਈ ਪਰ ਕੁੱਲ ਜਮ੍ਹਾਂ-ਜੋੜ ਵਿਚ ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਹੀ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੌਰ ਵੇਲੇ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੀ ਚੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਚਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ 35 ਸਾਲਾ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨੌਜਵਾਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਗਾਬਰੀਅਲ ਬੋਰਿਸ਼ ਨੇ 56% ਵੋਟ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਜੋਸ ਅੰਤੋਨਿਓ ਕਾਸਟ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਲਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਗੁਸਤੋ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਪੱਖੀ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿ਼ੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ।

2018 ਵਿਚ ਚਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਗੱਠਜੋੜ ਨਾਲ ‘ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਈ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਸਮੇਤ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਸੱਤਾ ਧਿਰ ਖਿਲਾਫ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਖਣਨ ਨੀਤੀ, ਸਬਵੇਅ ਕਿਰਾਇਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੋਰਿਸ਼ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪਾਪੂਲਰ ਨੌਜਵਾਨ ਚਿਹਰਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ 2006 ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ‘ਪੈਗੂਇਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਜਾਰੀ ਰੂਪ ਵਜੋਂ 2011-13 ਦੇ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਆਗੂ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮੰਗਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮੰਗ ਮੁੱਖ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਮੰਗ ਮੌਜੂਦਾ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਕ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਲਕ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖਤਮ ਕਰਨ, ‘ਸੁਪਰ ਅਮੀਰਾਂ’ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਬੋਰਿਸ਼ ਦੀ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ ਸਨ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਲੀਡਰ ਕਾਸਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਸਖਤ ਰੁਖ਼ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ‘ਸੁਰੱਖਿਆ ਰੁਕਾਵਟ’ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਅਗੁਸਤੋ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੀ ‘ਆਰਥਿਕ ਵਿਰਾਸਤ’ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਨਿਯਮ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ।

ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੋਰਿਸ਼ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ, ਕੰਮ ਦਾ ਹਫ਼ਤਾ 45 ਤੋਂ 40 ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣ, ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਹੱਲ ਕਰਨ, ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਖਣਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰੋਕਣ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪਿੱਤਰਸੱਤਾ ਨਕਾਰਨ, ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਮੁਕਤ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ, ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਚੋਣ ਨਤੀਜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਕਾਸਟ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੋਰਿਸ਼ ਨੇ ਦਲੇਰਾਨਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ “ਜੇ ਚਿੱਲੀ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

ਇਸ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਆਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਰਨ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਿਆਸੀ ਮੂਡ ਅਤੇ ‘ਗੁਲਾਬੀ ਲਹਿਰ’ ਦੀ ਅੰਗੜਾਈ ਬਾਰੇ ਹੁਲਾਸ ਹੈ। ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਪੇਰੂ, ਬੋਲੀਵੀਆ ਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਖੱਬਾ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਾ ਆਉਂਦੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਚੋਣਾਂ ਅੰਦਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਲਈ ਸਾਜ਼ਗਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੂਲਾ ਦਿ ਸਿਲਵਾ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲੀਡਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਲੋਕ ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਜਾਇਰ ਬੋਲਸੋਨਾਰੋ ਦੀਆਂ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਿਊਬਾ, ਪੇਰੂ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਸਮੇਤ ਬਾਕੀ ਲਾਤੀਨੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਬੋਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਅੰਦਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿੱਤੀ ਸਰਮਾਏ ਦੀ ਚੌਧਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਲਈ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੱਛੜੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਇਹ ਮੁਲਕ ਜਿੱਥੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਪਾਰ ਸੰਸਥਾ ਵਰਗੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਬੋਝ ਹੇਠ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੱਡੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ-ਸਿਆਸੀ ਦਾਬੇ ਹੇਠ ਪਿਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੋਰਿਸ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਪੇਸੋ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ 10% ਡਿੱਗ ਗਈ, ਮਾਈਨਿੰਗ ਸਟਾਕਾਂ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫਿ਼ਕਰਮੰਦ ਹਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉੱਚ ਟੈਕਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਵਧਣ, ਆਮਦਨ ਘਟਣ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਧਣ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਰੋਕਾਂ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਜ਼ ਮੋੜਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਹਸ਼ਰ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੰਗੂ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਘਿਰ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਮਾਇਆ ਇਹੀ ਖੇਡ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਵੀ ਖੇਡੇਗਾ। ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਤਾਂਬਾ ਬਰਾਮਦ ਹੈ ਜੋ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ 20% ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਾਮਦ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਆਇਆ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਰਾਜੀ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸੰਸਾਰ ਮੰਡੀ ਵਿਚ ਤਾਂਬੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚੋਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਚੌਧਰ ਅੱਗੇ ਉੱਠੀ ਨਵੀਂ ਵੰਗਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਚੌਧਰ ਦੇ ਖੋਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮੰਡੀ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਮਹਿੰਗੇ ਕਰਜ਼ੇ, ਅਸਾਵੇਂ ਵਪਾਰ, ਅਸਾਵੇਂ ਮੁਦਰਾ ਤਬਾਦਲੇ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਰਾਹੀਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਰਜ਼ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਕੁਝ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿੱਠੂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਉਸਰੇ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ‘ਘਾਟੇਵੰਦਾ’ ਤੇ ‘ਚਿੱਟਾ ਹਾਥੀ’ ਕਹਿ ਕੇ ਭੰਡਿਆ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਤੋੜ ਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਦੇ ਭਾਅ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਦੇਸੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿੱਲੀ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਖੇਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਸਨ। ਜਿੰਨੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਸਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ ਉਪਰ ਹੰਢਾਇਆ ਹੈ।

ਇਸ ਵਕਤ ਬੋਰਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅੱਗੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ: ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਿਹਤ, ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਲਦ ਕੇ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਖਣਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਲੇ ਚੋਣ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਦੀ ਇੰਤਹਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਮਦਨੀ ਪਾੜਾ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੁਲਕ ਵਿਚ 1% ਆਬਾਦੀ ਮੁਲਕ ਦੀ 25% ਦੌਲਤ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਚਿੱਲੀ ਵੱਡੇ ਕਰਜ਼ ਬੋਝ ਹੇਠ ਹੈ। ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਨ ਚੌਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਭਾਰੀ ਕਰਜ਼ੇ ਹੇਠ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਬੋਰਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਠੁੰਮਣਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜੇ ਬੋਰਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਅਨੁਕੂਲ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ ਛੋਟਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਕਟੌਤੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬੋਰਿਸ਼ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਸੁਪਰ ਅਮੀਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇ ਇਹ ਟੈਕਸ ਵਧਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਤਰਾਉਣਗੇ। ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਔਖੇ ਪੈਂਡੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਾਂ, ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੌਮੀਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਵੀਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਬੋਰਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖਰੀ ਨਹੀਂ ਉੱਤਰ ਸਕਦੀ। ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ, ਚਿੱਲੀ ਅਤੇ ਗਆਂਢੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦੱਖਣਪੰਥੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ। ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ ਲਾਤੀਨੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਊਬਾ ਦਾ ਫੀਦਲ ਕਾਸਤਰੋ, ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਦਾ ਹਿਊਗੋ ਸ਼ਾਵੇਜ਼, ਪੇਰੂ ਦਾ ਆਗੂ ਗੰਜ਼ਾਲੋ, ਚਿੱਲੀ ਦਾ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਆਦਿ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਆਗੂ ਸਨ। ਗਾਬਰੀਅਲ ਬੋਰਿਸ਼ ਇਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੈ। ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਆਮ ਰੁਝਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਚਿੱਲੀ ਅੰਦਰ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲਮੋੜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਕਾਂਗ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।

1973: ਵਤਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ...

ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ 1970 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਸਮੇਂ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ, ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਅਤੇ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਤਿੰਨ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਚਿਹਰੇ ਸਨ। ਉਸ ਵਕਤ ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਇਹ ਦਾਅਵੇਦਾਰੀ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਲੈਂਦੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ। ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਨੇ ਚਿੱਲੀ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲੇਆਮ ਰਚਾ ਕੇ ਨਵੀਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖਤਾ ਪਲਟ ਦਿੱਤਾ। 11 ਸਤੰਬਰ 1973 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਭੇਤਭਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਤਭਰੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕਤਲ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ (23 ਸਤੰਬਰ 1973) ਪਿਨੋਸ਼ੇ ਦੇ ਗੁਰਗਿਆਂ ਨੇ ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਕਟਰ ਜਾਰਾ ਨੂੰ ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਇਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿਚ ਬੰਦੀ ਬਣਾਏ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਕੈਦੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ... ਅਲੈਂਦੇ ਦੇ ਕਤਲ ਬਾਰੇ ਪਾਬਲੋ ਨੇਰੂਦਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, “ਸਲਵਾਦੋਰ ਅਲੈਂਦੇ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ (ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ) ਦਾ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ (ਅਲੈਂਦੇ) ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਗੰਨ ਨਾਲ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰਨਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਉਸ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਛਿਪਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਗੁਮਨਾਮ ਥਾਂ ਤੇ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਾਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਗ਼ਮ ਸੀ। ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਸਰੀਰ ਦੇ ਚੀਥੜੇ ਚੀਥੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।”

-ਮਨਦੀਪ

ਸੰਪਰਕ (ਵ੍ਹੱਟਸਐਪ): +54-9381-338-9246