"ਚੇ ਗੁਵਾਰਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਸੀ!" ਦੇ ਝੂਠ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼

 

"ਚੇ ਗੁਵਾਰਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਸੀ!" ਦੇ ਝੂਠ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼

- ਕੁਏਰਵੋ ਰੋਖੋ

"ਚੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ ਜੋ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।"

- ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ, 1991 ਵਿੱਚ ਕਿਉਬਾ ਦੌਰੇ ਸਮੇਂ {1}

ਸੱਜੇਪੱਖੀਆਂ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਬੇਤੁੱਕੀ ਕਲੰਕਿਤ ਧਾਰਨਾ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਰਨੈਸਟੋ 'ਚੇ' ਗੁਵੇਰਾ (1928-1967) ਕਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਸਲਵਾਦੀ ਸੀ। ਸਿਰੇ ਦੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਧਾਰਕੇ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਆਈਕਨ ਜਾਂ ਹੀਰੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੀ ਪੂਰੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਤਾਕਤਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ! ਉਮੀਦ ਹੈ, ਇਹ ਲੇਖ ਇੱਕ ਮਿੰਨੀ ਕੇਸ ਸਟੱਡੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇੰਟਰਨੈਟ ਦੇ ਇਸ ਝੂਠ ਦਾ "ਸਬੂਤ" ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਚੇ ਦੀ ਡਾਇਰੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਝੁੱਗੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਜਨਕਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ "ਨਿਕੰਮੇ ਅਤੇ ਆਲਸੀ" ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬਚਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਕਾਰਾਕਾਸ ਵਿਚ ਕਾਲਿਆਂ ਦੀ "ਨਸਲੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ" ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਵਿਘਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ... ਤਾਂ ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ?

ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ 1952 ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 24 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ (ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਦਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਡਾਇਰੀ' ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਥਨ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਜੀਵਨੀ ਲੇਖਕ ਜੋਨ ਲੀ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ 'ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ: ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ' ਦੇ ਪੇਜ਼ 92 ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਂਡਰਸਨ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ "ਚਿੱਟੇ ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਘੁਮੰਡ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ" ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੋਏ ਨਸਲਵਾਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਉਪਨਾਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੋਵਾਂ ਅਰਥਾਂ 'ਚ "ਚੇ" ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਸੀ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ, ਚੇ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਐਕਸ਼ਨਾਂ 'ਚ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਿਹਾ:

- ਅਗਲੇ ਸਾਲ 1953 ਵਿਚ, ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਕਾਰਲੋਸ "ਕੈਲੀਸਾ" ਫੇਰਰ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੁਵੇਰਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਮੂਲ ਇੰਡੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡੀਡੀਟੀ (ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂੰਆਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ) ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

- 1957 ਵਿਚ ਗੁਰੀਲਾ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ 45 ਸਾਲਾ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਾਲਾ ਗੁਆਖੀਰੋ (guajiro- ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ) ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਖੁਲੀਓ ਜ਼ੈਨਨ ਅਕੌਸਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰਣਮਾਲਾ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਤਿਸਤਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਅਕੌਸਤਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ "ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ" ਅਤੇ "ਨੇਕ ਕਿਸਾਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਊਬਨ ਇਨਕਲਾਬ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਸੀ।

- ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਗੁਰੀਲਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ 1958 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਚੇ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ (ਸਾਰੇ ਮਕਸਦ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ) ਜ਼ੋਇਲਾ ਰੋਦਰਿਗਜ਼ ਗਾਰਸੀਆ ਇੱਕ ਕਾਲੀ/ਚਿੱਤਕਬਰੀ (ਗੋਰੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਧੀ-ਅਨੁ.) ਔਰਤ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਹਿਲਦਾ ਗੈਦੀਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1955 ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਇਕ ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੀ ਦੇਸੀ ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਸੀ।

- 1959 ਵਿਚ, ਚੇ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਨਸਲੀ ਤੌਰ ਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।

- 1959 ਵਿੱਚ, ਫਿਦੇਲ ਅਤੇ ਚੇ ਨੇ " ਧਾਰਾ 270" ਰਾਹੀਂ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਚਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ, ਕਲੱਬਾਂ, ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

- ਅਗਸਤ 1961 ਵਿੱਚ, (ਆਪਣੀ "ਨਿਕੰਮੇ" ਵਾਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਦੇ 9 ਸਾਲ ਬਾਅਦ), ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਕਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਕੇਕੇ (KKK) ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਤਕਰੇ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ 1964 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਐਲਾਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ (ਉਸਦੇ "ਨਿਕੰਮੇ" ਵਾਲੀ ਟਿੱਪਣੀ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ), ਜਿੱਥੇ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲੀ ਅਬਾਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਾਲੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਫ੍ਰੈਂਟਿਜ਼ ਫੈਨਨ ਨੇ ਚੇ ਨੂੰ 'ਇਕ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਨ੍ਹ' ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

- 1959 ਤੋਂ 1967 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਚੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਅੰਗ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈਰੀ "ਪੌਂਬੋ" ਵਿਲੇਗਸ ਸੀ, ਜੋ ਐਫ਼ਰੋ-ਕਿਊਬਨ ਸੀ (ਕਾਲਾ)। ਪੌਂਬੋ ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਫਿਰ ਕੌਂਗੋ ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਚੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ (ਪੌਂਬੋ ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਜਿਊਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ 29 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ- ਅਨੁ.) ਅਤੇ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੈ 'ਪੌਂਬੋ: ਚੇ ਦੇ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦਮੀ, ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ 1966-68 ਵਿੱਚ ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ ਨਾਲ' ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ ਗੁਵੇਰਾ ਬਾਰੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

- 1964 ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਚੇ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪਾਲ ਰੋਬਸਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ, ਮਾਰੇ ਗਏ ਕਾਂਗੋਲੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਪੈਟ੍ਰਿਸ ਲੂਮੁੰਬਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਦਾ ਸੀ) ਦੇ ਸਮੱਰਥਨ ਵਿਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਚਿੱਟੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋਲਿਆ (ਜੋ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ (ਇਹ ਪੱਛਮੀ 'ਕਾਜ਼ ਦੀ ਖੁਅਰ' ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ) ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਚੇ ਦੇ "ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਨਾਮੇ, ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂਦੀਪ ਸਮੇਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਸੈਂਸਰਾਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਲੁਕਣ ਲਈ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।" {1}

- ਚੇ ਦੀ ਐਨਵਾਈਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮੈਲਕਮ ਐਕਸ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੇ ਦੀ ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰ ਦੇ ਸਟੋਕਲੀ ਕਾਰਮਾਈਕਲ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਲੈਕ ਪੈਂਥਰਜ਼ ਨੇ ਵੀ ਗੁਵੇਰਾ ਆਈਕੋਨਿਕ ਹੈੱਡਵੇਅਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਲੀ ਟੋਪੀ ਦੇ ਸਟਾਇਲ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।

- 1965 ਵਿਚ, ਚੇ ਨੇ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਮਿਸਰ, ਘਾਨਾ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਕੋਂਗੋ ਬ੍ਰੈਜ਼ਾਵਿਲ ਅਤੇ ਬੇਨਿਨ ਦੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਚੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹਿਮਦ ਬੇਨ ਬੈਲਾ, ਮਿਸਰੀ ਨੇਤਾ ਅਬਦਲ ਨਾਸਿਰ, ਐਮ ਪੀ ਐਲ ਏ ਦੇ ਅੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਅਗੋਸਤਿਨਹੋ ਨੇਤੋ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਨੇਤਾ ਕਵੇਮ ਨਕਰੁਮਾਹ ਅਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜੂਲੀਅਸ ਨਈਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਚੀ ਨੇ ਗਿੰਨੀ ਬਿਸਾਓ, ਅਮੈਲੋਕਰ ਕੈਬਰਲ ਦੇ ਪੀ.ਏ.ਆਈ.ਜੀ.ਸੀ., ਕੋਂਗੋ ਬ੍ਰੈਜ਼ਾਵਿਲ ਵਿਚ ਅਲਫੋਂਸ ਮਸਾਂਬਾ-ਡਬਾਟ, ਅਤੇ ਕੋਂਗੋ ਲੀਓਪੋਲਡਵਿਲ ਵਿਚ ਲੌਰੇਂਟ-ਡਸੀਰੀ ਕਾਬਿਲਾ ਵਿਚ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਕ ਵਿਚ ਚਿੱਟੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ (ਕਾਲੇ) ਫ੍ਰੀਲੀਮੋ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।

- ਜਦੋਂ 1965 ਵਿਚ ਗੁਵੇਰਾ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਕੋਂਗੋ ਦਾ ਜੋਖ਼ਿਮ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਾਲੇ ਕੋਂਗੋ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨਾਲ 130 ਐਫਰੋ-ਕਿਊਬਨ (ਕਾਲਿਆਂ) ਦੀ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ - ਫਿਰ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਦੁਆਰਾ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਚਿੱਟੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਭਾੜੇ ਦੇ ਟੱਟੂਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿਊਬਾ ਵਿਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਚੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸਾਰੇ ਗਰੀਬ ਪੇਂਡੂ ਚਿੱਤਕਬਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਉੱਚੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਚਿੱਟੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਸੀ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਕਿਊਬਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੋ 1960 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਚੇ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ ਸਨ, ਚਿੱਟੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਟਾਪੂ 1/3 ਚਿੱਤਕਬਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੀ।

- ਚੇ ਦੀ ਕਾਂਗੋਲੀ (ਕਾਲੇ) ਅੱਲੜ੍ਹ ਸਵਾਹਿਲੀ ਦੁਭਾਸ਼ੀ ਫਰੈਡੀ ਇਲੰਗਾ ਨਾਮੀ ਅਫਰੀਕੀ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ 2006 ਤੱਕ ਕਿਊਬਾ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗੁਵੇਰਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ ਹਾਊਸ ਸਮਾਰਕ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੀ। 2005 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੇ ਨੇ "ਕਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੇ ਗੋਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।" {2}

_

ਅਫਰੀਕਨ ਕੋਂਗੋ ਵਿਚ ਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਗੋਰੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਰੰਗਭੇਦ ਵਿਰੁੱਧ, ਕਾਲੇ ਕਿਊਬਨ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋਲੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਫੌਜ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। (1965)

ਨਸਲੀ ਨਿਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਚੇ ਦੇ ਕੋਟ

ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ …

"ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤਕਬਰੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ - ਨਾ ਸਿਰਫ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜ਼ੋਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਦੇ ਵੀ… ਅੱਜ ਲੋਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਚਕਦਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਲੇ, ਮਲੱਟੇ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਬੂਹੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਣਗੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।"

- ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ, 28 ਦਸੰਬਰ, 1959 ਨੂੰ ਲਾਸ ਵਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ {3}

ਅਮਰੀਕੀ ਨਸਲਵਾਦ ਬਾਰੇ…

"ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਤੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, 'ਕੂ ਕਲਕਸ ਕਲਾਨ' ਦੁਆਰਾ ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।"

- ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ, 8 ਅਗਸਤ 1961 ਨੂੰ ਓ.ਏ.ਐੱਸ. {4}

ਅਮਰੀਕੀ ਕਪਟ ਬਾਰੇ…

"ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੰਗ ਕਾਰਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਕਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਾਲੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਜਾਇਜ਼ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ - ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹਨ? "

- ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ, 11 ਦਸੰਬਰ, 1964  ਯੂ.ਐੱਨ. 'ਚ {5}

ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਨਸਲਵਾਦ ਤੇ…

"ਅਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ। ਰੰਗਭੇਦ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅੱਗੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਨ ਕਿ ਅਫਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਇਕ ਜਾਤ ਨਾਲੋਂ ਦੂਸਰੀ ਨਸਲ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨਸਲੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ?"

- ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ 11 ਦਸੰਬਰ, 1964 ਯੂ.ਐੱਨ. 'ਚ {5}

ਪੈਟ੍ਰਿਸ ਲੂਮੰਬਾ ਬਾਰੇ…

"ਸਾਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਅਣਥੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸਬਕ ਸਿੱਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੁਮੰਬਾ ਦਾ ਕਤਲ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਬਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"

- ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ, 1964 ਵਿਚ (ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 3 ਸਾਲ ਬਾਅਦ 

ਚੇ ਦੇ ਕਤਲ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ)

ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਤਸਵੀਰਾਂ

1959 ਵਿਚ ਗੁਵੇਰਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਬਾਡੀਗਾਰਡ ਪੋਂਬੋ ਨਾਲ

1966 ਵਿਚ ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿਚ ਪੋਂਬੋ ਨਾਲ ਚੇ

2008 'ਚ ਪੋਂਬੋ

1965 'ਚ ਘਾਨਾ ਵਿਚ ਕੁਵੇਮ ਨਕਰੁਮਾਹ ਅਤੇ ਕੋਜੋ ਬੋਤੀਸੀਓ ਨਾਲ ਚੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ

1965 'ਚ ਚੇ ਨੇ ਅੰਗੋਲਾ ਵਿਚ ਐਮ ਪੀ ਐਲ ਏ ਦੇ ਅਗੁਸਤੀਨੋਹ ਨੇਤੋ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ

ਚੇ 1965 ਵਿਚ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ 'ਚ

1965 ਵਿਚ ਕੋਂਗੋ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਘੁਲਾਟੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੇ

ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਵਿੱਚ ਚੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿਰੁੱਧ ਫ੍ਰੀਲੀਮੋ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ

ਚੇ ਦੀ ਕੋਂਗੋਲੀ ਸਵਾਹਿਲੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਫਰੈਡੀ ਇਲੰਗਾ, ਉਹ  ਕਿਊਬਾਵਿਚ ਇਕ ਬਾਲ ਰੋਗ ਨਿਊਰੋਸਰਜਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।

ਬੋਲੀਵੀਆ ਵਿੱਚ ਚੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ 1967 ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਇੰਡੀਅਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ

ਬੁਰਕੀਨਾ ਫਾਸੋ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ 'ਪ੍ਰਥਮ' ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਗੁਵੇਰਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਲਗਾਏ।

ਅੰਤ 'ਚ

ਕੋਈ ਅਣਜਾਣ ਹੀ ਚੇ ਨੂੰ- (ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਆਦਮੀ ਜਿਸਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਗੋਰੇ ਸਰਬੋਤਮਵਾਦੀ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਈ ਕਾਲੀ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਬੋਲੀਵੀਅਨ ਇੰਡੀਅਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੀਲੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।) – "ਨਸਲਵਾਦੀ" ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਸਿਰਫ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਉਸ ਇਕ ਪੈਰ੍ਹੇ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।

"ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ' ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਬਲੀਅਤਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਸਨੇ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਸਾਡਾ ਇਕੋ ਇਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਉਹ, ਆਜ਼ਾਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਤੇ ਬੁਰਕਿਨਾਬੇ (Burkinabe) ਵੀ ਹਨ।"

- ਥੌਮਸ ਸੰਕਰ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ 'ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

"ਚੇ ਗਵੇਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਅੰਤਮ ਹਾਰ ਲਈ ਲੜਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਦੁਗਣਾ ਕਰਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਚੇ ਗੁਵੇਰਾ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ।"

- ਸਟੋਕਲੀ ਕਾਰਮੀਕਲ, 'ਬਲੈਕ ਪਾਵਰ' ਲੀਡਰ, 1967

{1}http://db.nelsonmandela.org/speeches/pub_view.asp?pg=item&ItemID=NMS1526

{2} http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4522526.stm

{3} http://www.themilitant.com/2000/6401/640158.html

{4} http://www.marxists.org/archive/guevara/1961/08/08.htm

{5} http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm

 

•ਅਨੁਵਾਦ- ਮਨਦੀਪ, mandeepsaddowal@gmail.com